Zwalm plant de schrapping van een tractorsluis: buurtbewoners protesteren

Toch wil de gemeente de tractorsluis vervangen door wegversmallingen in combinatie met een zone 30. Ingrepen die in het verleden al werden uitgeprobeerd en geen oplossing brachten. De bewoners verzetten zich. Wat op het spel staat is niet alleen de verkeersveiligheid van een woonstraat, maar de leefbaarheid van een hechte dorpsgemeenschap.

Met een lijvige lijst argumenten onder de arm vragen de buurtbewoners om de tractorsluis te behouden. De Paulatemstraat is een lokale weg, een categorie die volgens het Decreet Basisbereikbaarheid geen verbindingsfunctie mag hebben. Ook het Regionaal Mobiliteitsplan maakt duidelijk dat deze straat niet gebruikt mag worden voor doorgaand verkeer. Het voornemen van de gemeente om opnieuw auto's in deze straat toe te laten wekt dan ook veel ongerustheid op. De buurtbewoners willen niet terug naar wat zeker niét werkt.

• De straat verbindt twee gewestwegen rechtstreeks en fungeerde jarenlang als sluiproute. Eerdere maatregelen - zone 30, fietsstraat, plaatselijk verkeer, bloembakken, rijbaankussens - faalden allemaal. Dat was destijds de reden om over te gaan tot een tractorsluis.

• Voor de plaatsing van de tractorsluis reed 74% van de gecontroleerde voertuigen er te snel (politiecontrole, april 2019). Snelheden van 70 km/u en meer werden regelmatig gemeten in een zone 30. In één uur meting werden 93 passanten geteld.

• De Paulatemstraat is een dorpsstraat met stukken van slechts 4,06 m breed. De norm van het Agentschap Wegen en Verkeer voor een tweerichtingsweg is 5,5 m; volgens het Vademecum Standaardstructuren (AWV, 2023) wordt een rijbaan onder die norm als “smal” beschouwd en geldt de volledige rijbaan als één rijstrook.

• Sinds de plaatsing van de tractorsluis is de straat aantoonbaar veiliger en stiller. Lokale handelaar Bierhal Zwalm meldt sinds de knip zelfs een stijging van zijn verkoop - het bereikbaarheidsargument tegen de knip wordt door de cijfers van de handelaar zelf weerlegd.

• Bijna 80 bewoners (uit deelgemeente Paulatem als Sint-Maria-Latem) tekenden een petitie voor het behoud van de tractorsluis (november 2025) - een absolute meerderheid van de straat.

• Paulatem is een hechte gemeenschap met jaarlijkse buurtactiviteiten: momenten waarop de straat samenkomt. De rust die de tractorsluis brengt, maakt dit gemeenschapsleven mogelijk.

• De straat is een schakel in lokale wandel- en fietsroutes en wordt dagelijks gebruikt door schoolgaande kinderen die te voet of met de fiets onderweg zijn. In een zo smalle straat bestaat voor deze kwetsbare weggebruikers geen veilige uitwijkmogelijkheid wanneer voertuigen elkaar kruisen.

• Het bestuur verwijst naar het principe “gedeelde lusten, gedeelde lasten” om de schrapping te motiveren. Dat veronderstelt dat verkeerslasten gelijkmatig over straten verdeeld kunnen worden. Een woonstraat met gevels op de rooilijn en huizen waarvan passerend verkeer letterlijk langs de voordeur schuift, is daar structureel niet voor geschikt. De twee gewestwegen die de straat flankeren wel.

• De inhoudelijke voorwaarde die het bestuur in november 2025 zelf formuleerde - namelijk dat eventuele wijzigingen “alleen bespreekbaar zijn als rust en veiligheid minstens gegarandeerd blijven” - wordt door het voorgestelde alternatief niet ingelost. Het is een terugkeer naar wat op deze straat al aantoonbaar faalde.

• Tot op heden werden in de communicatie van het bestuur geen recente verkeerstellingen, snelheidsmetingen of mobiliteitsstudie aangehaald die de schrapping objectief onderbouwen. Of er een formeel politieadvies bestaat dat aantoont dat het alternatief de veiligheid op hetzelfde niveau garandeert, is evenmin gecommuniceerd. De bewoners vragen hier inzage in.

• Het tijdsverschil voor doorgaand verkeer tussen de hoofdweg en de sluiproute via de Paulatemstraat bedraagt hoogstens een halve minuut. Dat staat tegenover wat de straat vandaag wél is: rustig, veilig voor fietsers en voetgangers, leefbaar voor 80+ gezinnen, en veilig genoeg dat jonge gezinnen er hun kinderen te voet of met de fiets naar de school verderop kunnen brengen.

De positie van de bewoners wordt onderschreven door zowel het Decreet Basisbereikbaarheid als het Regionaal Mobiliteitsplan van de vervoerregio Vlaamse Ardennen, dat door de gemeente Zwalm zelf werd goedgekeurd.

Het Decreet Basisbereikbaarheid (Art 40/1) stelt expliciet dat “de lokale wegen geen verbindingsfunctie hebben”. Het Regionaal Mobiliteitsplan vertaalt dat principe als volgt: “Binnen het weerhouden scenario wordt gemotoriseerd verkeer maximaal naar de corridors geleid, zodat verkeersluwe kamers zonder doorgaand verkeer gecreëerd worden” (p. 56). Hetzelfde plan bepaalt dat lokale wegen vrij van doorgaand verkeer blijven, ook wanneer er capaciteitsproblemen op het hoofdwegennet ontstaan (p. 55).

De Paulatemstraat is volgens deze categorisering een lokale weg, gelegen in interlokale maas 4 (Figuur 16, p. 63), die volgens het plan een “autoluwe kamer” moet zijn “enkel voor lokaal verkeer bestemd” (p. 61). Het plan noemt zelfs expliciet als beleidsoptie “verfijningen aan de circulatie waarbij slechts bepaalde weggebruikers (bv. landbouwvoertuigen of lokaal verkeer) toegang krijgen tot een bepaalde straat” (p. 61), wat een precieze beschrijving is van wat een tractorsluis doet.

Het voornemen van het Zwalmse bestuur om de tractorsluis weg te nemen, staat in directe spanning met dit door Zwalm zelf goedgekeurde regionale en wettelijke kader. Meer nog, de huidige tractorsluis is een schoolvoorbeeld van wat het Regionaal Mobiliteitsplan voor zulke straten zelf voorschrijft.

Het standpunt van de buurtbewoners is helder: de tractorsluis moet behouden blijven.

De tractorsluis is de enige maatregel die op deze straat aantoonbaar werkt. Alle andere ingrepen, zoals zone 30, een fietsstraat, plaatselijk verkeer, bloembakken en rijbaankussens, werden in het verleden al getest en faalden. De tractorsluis kwam er destijds precies omdat alles anders gefaald had. Een terugkeer naar wat al bewezen niet werkt, is geen oplossing maar een achteruitgang.

Ze blokkeren geen gesprek over leefbaarheid en veiligheid in onze straat. Maatregelen die de huidige situatie versterken, zoals trajectcontrole als bijkomende handhaving of een striktere afdwinging van de bestaande plaatselijk-verkeerregeling, zijn voor ons bespreekbaar. Wat onbespreekbaar is, is het wegnemen van een bewezen werkende veiligheidsmaatregel. De bewijslast voor zo'n verwijdering ligt bij wie ze voorstelt, en die bewijslast is tot vandaag niet geleverd: er is geen mobiliteitsstudie, geen recente verkeerstelling, geen objectief politie- of brandweeradvies dat aantoont dat een alternatief op deze straat dezelfde veiligheid en rust kan bieden.

Een straat openstellen voor doorgaand verkeer mag nooit betekenen dat de mensen die er wonen en de straat gebruiken hun veiligheid en leefkwaliteit verliezen. Wij vragen geen symbolische beslissing, maar een verantwoordelijke.