Friday, 22 February 2019 16:33

Nog zo absurd niet: trage wegen als motor van duurzame mobiliteit

Binnenkort bespreekt het Vlaams Parlement een voorstel van decreet voor gemeentewegen. Chris De Smedt (voorzitster Trage Wegen vzw) ziet hierin kansen voor voetgangers en fietsers. Lokale verkeersvrije wegen fungeren als hefboom voor een groene, aangename en gezonde omgeving.

Met een voorstel van decreet voor gemeentewegen wil de Vlaamse bestuursmeerderheid het wegenrecht vereenvoudigen. Ze creërt daarbij één juridisch statuut voor alle wegen onder de bevoegdheid van lokale besturen. Dit is vrij technisch, maar heeft aanzienlijke gevolgen voor onze toekomstige verplaatsingen en leefomgeving. Voetgangers en fietsers volgen dit decreet best met argusogen: gemeentewegen omvatten immers het gros van de trage wegen. Wandelpaden, doorsteekjes, veldwegen en autovrije straatjes: het zijn essentiële schakels voor duurzame mobiliteit en zachte recreatie. Maar deze discrete wegjes moeten ook vaak wijken voor sterkere claims op onze schaarse ruimte.

heusdenzolder1De intenties van het gemeentewegendecreet zitten goed. Zachte mobiliteit en het algemeen belang staan centraal. Het gemeentelijk beleid dient zich te richten op de uitbouw van een veilig en fijnmazig netwerk aan lokale (trage) wegen. Een flinke uitdaging in een regio met zowat het dichtste autowegennetwerk van Europa. Gelukkig houdt Vlaanderen vandaag nog zo’n 40.000 kilometer trage wegen over. En het potentieel voor uitbreiding is groot: veel tracés kunnen gemakkelijk opengesteld worden. Ze zijn vandaag overgroeid, onrechtmatig afgesloten of simpelweg onaantrekkelijk. Het nieuwe decreet kan afdwingen dat toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen rekening houden met de toegankelijkheid voor zachte weggebruikers.

Om dit alles mogelijk te maken, komt het nieuwe decreet met een aantal wijzigingen voor de dag. Opvallend: steden en gemeenten krijgen véél meer zeggingskracht. Via gemeentelijke beleidsplannen, afwegingskaders en meerwaardebepalingen kunnen ze eigenlijk nog vele kanten uit. Een goede zaak is alvast dat ze krachtiger kunnen optreden tegen het afsluiten of inpalmen van openbare wegtracés op particuliere grond. Dat laatste is een kwalijke praktijk die nog steeds voorkomt en oogluikend wordt geduld zolang passanten niet of nauwelijks reageren. Voor iemand er erg in heeft, verdwijnt een sober aardepad in de plooien van het landschap of de oprit van een nieuwbouwwoning. Projectontwikkelaars met hoge rendementsdoelstellingen zijn rechten van doorgang op hun perceel liever kwijt dan rijk. In die contexten botst de lokale autonomie al snel op haar grenzen. Lokale mandatarissen durven grondeigenaars niet altijd tegen de haren in te strijken. Het publieke belang voor een diffuse groep van wandelaars en fietsers dreigt het bij concrete dossiers af te leggen tegen het private belang van een specifieke inwoner met een duidelijke stem. Biedt het decreet wel voldoende houvast op lokaal niveau? Hoe vermijden we sterk afwijkende beleidskeuzen en versnippering tussen de 300 steden en gemeenten?

TW-Kwadraat 20150321 24 of 55 640x480Een doortastend wettelijk kader voor gemeentewegen is één ding; de dagdagelijkse (beleids)praktijk is duidelijk nog iets anders. Dat beide niet noodzakelijk samensporen, blijkt al uit de fameuze Buurtwegenwet uit 1841 en de toepassing ervan. Deze wet, die tot vandaag de zaak van lokale voet- en buurtwegen regelt en die opgaat in het nieuwe decreet, wordt gemakkelijk afgedaan als gedateerd of problematisch (cf. Belang van Limburg – 13/02/2019 - Vlaanderen maakt komaf met absurditeit rond buurtwegen). Critici verwijzen naar de manier waarop een schijnbaar onbeduidend wegje grote infrastructuurwerken kan blokkeren (zoals de bouw van het Eurostadion). De ‘absurditeit’ van veel dossiers situeert zich echter minder in het toepassen van de Buurtwegenwet dan in het veronachtzamen of ongelijkmatig toepassen ervan. En dat is precies wat decennialang gebeurde: veel voet- en buurtwegen werden overbouwd of afgesloten zonder de voorgeschreven procedures te volgen. Gevolg: dubbelzinnige (zo je wil absurde) situaties, zoals een weg die effectief weg is en toch juridische rechten van doorgang behoudt. Hoe voorkomen we dat deze geschiedenis zich herhaalt?

Een Gemeentewegendecreet is pas werkbaar dankzij evenwichtige checks & balances tussen verschillende bestuursniveaus en betrokkenen. De sleutelrol van lokale besturen staat buiten kijf. Bij de uitbouw van het tragewegennetwerk zullen ook provincies, regionale landschappen of intercommunales een rol spelen. We verwachten dat trage wegen belangrijke schakels worden om het ‘vervoer op maat’ van de vervoersregio’s te concretiseren. Ook burgers, dorpsraden of buurtcomités zijn aan zet. Vooral op lokaal vlak zijn constructieve allianties mogelijk tussen bestuur en bijvoorbeeld pendelaars, gezinnen, sportclubs, jeugdorganisaties, natuurverenigingen, enz. Participatie en het samenspel van invalshoeken ondervangen eenzijdige beslissingen. Burgers die het opnemen voor het gemeengoed dat gemeentewegen zijn, moeten vertrouwen krijgen. Hen uit eigen beurs 250 euro laten opdiepen voor een beroepsprocedure bij gemeentelijke beslissingen – zoals het decreet voorstelt - is in die zin contraproductief.

oosterzele2De Vlaamse ambitie om het netwerk aan trage wegen te versterken, moet vertaald worden naar consistente principes en handvaten. Ook op het lokale beleidsniveau. Daarnaast is een praktijk gericht op de toekomst noodzakelijk. Net het idee dat rechten van doorgang overblijfselen zijn uit de jaren 1840 is gedateerd. Trage wegen zijn geen stokken in de wielen van de vooruitgang, maar een deel van het antwoord op urgente maatschappelijke uitdagingen zoals luchtkwaliteit, verkeersveiligheid of klimaatadaptatie. Gelukkig rijpen de geesten. Mensen ontdekken de voordelen van trage wegen. Lokale besturen zien dat ze er beleid mee kunnen maken. Het Gemeentewegendecreet heeft alvast de verdienste trage wegen als volwaardig onderdeel van ons publieke patrimonium te benoemen. In deze cruciale fase van de besluitvorming blijven we alert voor een sluikende uitverkoop van dit kostbare gemeengoed. Waar een wil is, is een weg. Waar een gedegen decreet en krachtdadige praktijk elkaar ontmoeten, kun je heerlijk op pad langs trage wegen.

Schrijf je in op onze nieuwsbrief



Trage Wegen draagt zorg voor je privacy. Door je in te schrijven op onze nieuwsbrief, ga je akkoord met onze privacyverklaring.