Trage wegen in je buurt

Duid jouw woonplaats aan en wij personaliseren onze website voor jou.

De kaart

OF

Je postcode

Verstuur
 
maandag, 04 June 2012 21:24

Trage wegen zonder grenzen – deel 2: Frankrijk

Frankrijk, de populairste vakantiebestemming van de Belgen én een van onze best gekende buurlanden. En er valt heel wat te wandelen en te fietsen. In Frankrijk ontstonden de Grote Routepaden en het land ligt ook aan de basis van de zogenoemde "Voie vertes": de herbestemde spoorwegbeddingen. Tijd voor een juridische blik op het wettelijke kader van de Franse trage wegen.

Een resolute keuze voor schaalvergroting

cvicinauxfrance

De jonge Belgische staat baseerde in 1841 haar wetgeving op de buurtwegen nagenoeg letterlijk op het Franse kader. Er bestond dus in Frankrijk een uitgebreid en fijnmazig netwerk van kleine openbare wegen, die verplicht door de gemeenten moesten worden onderhouden. Ze behoorden toe aan de overheid en –net zoals bij ons- konden ze ook op de grond van particulieren voorkomen. Maar op 7 januari 1959 koos de Franse wetgever resoluut voor een ongeziene schaalvergroting: de Franse buurtwegenwet werd afgeschaft. Op minder dan 20 jaar tijd gingen duizenden kilometers kleine paadjes en veldwegen verloren. Het was de tijd van ruilverkavelingen waarbij grote delen van Picardië, Artesië en Lotharingen werden omgevormd tot enorme graanvelden, enkel maar door autowegen doorsneden. Sedert 1959 bestaan er slechts 2 categorieën onder het 'domein' van de gemeente: de gemeentewegen (voies communales) en de landelijke wegen (chemins ruraux). Enkel deze laatste categorie kunnen we beschouwen als 'trage wegen'. De gemeentewegen zijn immers de gewone straten en de verbindingen tussen de gehuchten van een gemeente, waarover –zeker in het Franse platteland- erg hard mag gereden worden.

Bijzonder zwak statuut

frkadasterDe landelijke wegen maken volgens de Franse wet deel uit van het privaat domein van de gemeente, maar ze hebben wel een openbare bestemming, waardoor de wegen niet zomaar verkocht mogen worden. Als een veldweg in eigendom is van een particulier, kan het echter géén landelijke weg zijn. De gemeente kan op elk moment de openbare bestemming opheffen en de weg verkopen aan particulieren. Die mogen de weg vervolgens afsluiten zonder meer. Als de landelijke weg over meerdere gemeenten loopt, dan moet er wel een openbaar onderzoek plaatsvinden. Een landelijke weg kan ook deel uitmaken van zogenaamd "departementaal plan van wandelwegen en rondwandelingen" (Plan départemental des itinéraires de promenade et de randonnées). Dan zegt de wet dat de gemeente een alternatieve weg moet voorzien voor het stuk dat zal worden afgeschaft. Maar: dat alternatieve stuk mag ook een private weg zijn. En de private eigenaar mag dat nieuwe stuk vervolgens ook afsluiten of verkopen. Trage wegen in eigendom van de gemeente in bebouwde kernen (steegjes, doorsteekjes) zijn er iets beter aan toe. Ze worden beschouwd als 'urbane wegen' (voies urbaines) en zijn een volwaardig onderdeel van het gemeentelijk openbaar domein dat niet verkocht kan worden. Er bestaat trouwens geen wegenlegger zoals een atlas der buurtwegen (België) of Definitive Map (Engeland & Wales). Het onderzoek begint bij de kadastrale plannen, die je op het internet kan vinden >>> bekijk ze.

onderhoudOnderhoud: puur vrijwillig

Een gemeente mag zelf kiezen of ze een landelijke weg onderhoudt of niet. Ze is er niet toe verplicht. Maar áls ze de landelijke weg onderhoudt, dan kan de gemeente ook aansprakelijk gesteld worden voor ongevallen. Het valt dan ook niet te verwonderen dat vele landelijke wegen niet worden onderhouden. De gemeente kan trouwens op elk moment beslissen de weg niet meer te onderhouden. Net zoals bij ons zijn het de aangelanden die moeten instaan voor het snoeien van hagen die aan de weg grenzen.

Geen trage wegen zonder toestemming van de eigenaar

Het ontwikkelen van trage wegen is in Frankrijk dus allerminst eenvoudig en hangt dus meestal af van de toegeeflijkheid van de eigenaar(s). Een amalgaam aan private wegen staat ter beschikking: exploitatiewegen (chemins d'exploitation), boswegen (chemins forestiers), landbouwontsluitingswegen (chemins d'exploitation créés par des exploitations foncières) en alle overige burgerrechtelijke private wegen (chemins privés relevant du droit commun de la propriété privée). Om ze open te stellen voor het publiek is er telkens een akkoord nodig met de eigenaars, die altijd kunnen terugkomen op deze openstelling. Van zodra de wegen zijn opengesteld, kan de burgemeester wel zijn of haar politiebevoegdheid toepassen om het verkeer te regelen. Doet deze dat niet, dan is de prefect (de vertegenwoordiger van de centrale regering aan het hoofd van het departement) bevoegd. Het systeem van de verkrijgende verjaring van een recht van doorgang voor het publiek bestaat niet bij onze zuiderburen.

Allemaal kommer en kwel?

Qua fijnmazigheid komt Frankrijk er wat bekaaid vanaf, maar er zijn ook een paar lichtpuntjes. Zo wordt de toegankelijkheid van de kustlijn gegarandeerd door twee wettelijke erfdienstbaarheden van openbare doorgang voor voetgangers. Eén erfdienstbaarheid loopt over private gronden, parallel met het "openbaar maritiem domein". Zeg maar één lang wandelpad langsheen de Franse kust, op de 3 meter die aan het strand grenzen. Er zijn natuurlijk ook uitzonderingen: havenactiviteiten, fragiele natuurreservaten, ... Een tweede erfdienstbaarheid loopt naar het strand toe. Deze omvat de openbare toegankelijkheid van alle private wegen die naar het strand lopen, indien er zich binnen de 500 meter ervan géén openbare weg bevindt. Maar: deze erfdienstbaarheid bestaat niet zomaar. Ze moet worden ingesteld na een uitgebreide administratieve procedure. Een ander positief punt is het statuut van de jaag- en voetpaden (servitudes de halage et marchepied) langs kanalen en rivieren. Sinds 2006 is de erfdienstbaarheid die oorspronkelijk slechts voor de scheepvaart bedoeld was uitgebreid naar een openbare doorgang voor wandelaarsook wanneer de paden over private oevers lopen. En daarmee doet Frankrijk beter dan Vlaanderen.

foret domanialeToegang tot bossen en (berg)weiden

Enkel de bossen die toebehoren aan de Franse staat, de zogenaamde 'domeinbossen' zijn principieel toegankelijk. Deze toegankelijkheid wordt ingevuld door een beheersplan waarin wordt gezocht naar 'een zo breed mogelijke openstelling voor het publiek'. Bossen in eigendom van gemeentebesturen of andere overheden worden meestal beheerd als private bossen. In dat geval mogen ze gewoon worden afgesloten. Maar eigenlijk lijkt de wetgeving voor de rest redelijk sterk op deze in Vlaanderen: een bosweg is principieel toegankelijk, omdat de eigenaar er niet voor gekozen heeft deze af te sluiten. Een gelijkaardige regel is van toepassing voor de bergweiden ('alpages et estives'). Als zo'n weide niet wordt afgesloten, is ze toegankelijk voor voetgangers.

Gemene goederen (biens communaux) en lokale gebruiken (usages locaux)

De Franse Revolutie maakte geen komaf met het gehele Ancien Régime. Frankrijk kent nog heel wat gemene goederen, die bestemd zijn tot het gebruik van één gehucht of één dorp. Die gemene goederen omvatten ook trage wegen, maar dat wil niet zeggen dat iedereen ze vrij mag gebruiken. Deze "commons" staan van streek tot streek beschreven in vrijbrieven, raadsbesluiten, edicten en andere oude wetgeving. Als de gemeente een beetje meewil, kan ze echter deze trage wegen openstellen voor iedereen. Nog interessanter zijn de lokale gebruiken. Het gaat over bijzondere rechten van doorgang, soms voor schaapherders (zoals de "carraires" in het Provençaalse gewoonterecht), maar in een aantal gevallen ook voor het publiek. Een vooorbeeld daarvan zijn de Lotharingse "usoirs": de semi-publieke strook voor de huizen die bij het openbaar domein werd ondergebracht. Al blijft het wandelen over een brede berm langsheen een straat.

Een nieuwigheid: de voie verte.

Jawel, de Franse wet heeft zelfs een categorie voorzien voor herbestemde spoorwegbeddingen voor fietsers en voetgangers: de voie verte ('greenway'). Frankrijk staat daarmee trouwens niet alleen, want ook Wallonië heeft een autonoom gewestelijk wegennet voor voetgangers en fietsers: het RAVeL (réseau autonome de voies lentes).

bewegwijzering PDIPRConclusie?

Voor Franse wandelverenigingen staat 1959 geboekstaafd als een ramp voor het kleine wegennet van l'Hexagone. Het opheffen van buurtwegenwet liet vele duizenden kilometers trage weg voorgoed verloren gaan. Wat overbleef en niet door de auto werd gebruikt, werd geranschikt onder de landelijke wegen, een soort tweederangscategorie van wegen die niet eens verplicht moeten worden onderhouden en waar de gemeente eenvoudig van af kan. Zelfs het bestaan van departementale wandelnetwerken garandeert niet dat deze wegjes blijven bestaan. Dat maakt dat het creëren van een coherent en fijnmazig netwerk aan trage wegen een bedeltocht wordt van private eigenaar naar private eigenaar. Dit huwelijk van pure gemeentelijke autonomie en private afhankelijkheid is geenszins een na te streven model. We kijken wél op naar die toegankelijke kustlijn én naar de voor het publiek juridisch toegankelijke jaag- en voetpaden langsheen de bevaarbare waterlopen. En we hopen dat er ook in ons land ruimte is voor gemene goederen die voor het publiek worden opengesteld.

Bronnen:

- Guide du droit des chemins, Collection Guides techniques, Editions Fédération française de la randonnée pédestre (FFRandonnée), januari 2008 - 120 blz.
- Chemins et ponts: lien entre les hommes, Jean Mesqui, Paris R.E.M.P.ART. [u.a.] 1994, 143 blz.

Gelijkaardige berichten

Schrijf je in op onze nieuwsbrief

Please wait

Nieuws

  • 10 juli Artistiek onderweg deze zomer

    Wandelen en kunst: het blijft een rijke bron van inspiratie. Verschillende buitententoonstellingen brengen steevast tal van estheten en dagjestoeristen op de been. En er zijn natuurlijk flink wat artiesten die het onderweg zijn als motief hanteren voor hun artistieke werk. In de zomer van 2012 zette Trage Wegen al de toon met het showcase festival Sideways, een vier weken durende expeditie op, langs en over trage wegen. Ook deze zomer valt heel wat te beleven voor kunstliefhebbers die graag wandelen of wandelaars op zoek naar cultuur. We geven enkele tips voor evenementen met wandelkunst deze zomer, in binnen- en buitenland.

  • 10 juli Wegspotters gaan officieel van start

    Wegspotters zijn wandelliefhebbers die waken over de toegankelijkheid van trage wegen. Minstens een keer per seizoen controleren ze ‘hun’ trage wegen. Is de bewegwijzering oké? Versperren obstakels de weg? Ligt er zwerfvuil? Problemen melden ze rechtstreeks aan de gemeente via een centraal communicatiesysteem. De gemeente verhelpt het euvel en koppelt via datzelfde systeem terug naar de Wegspotters. Vanaf nu kan elke gemeente die over een tragewegenplan beschikt instappen in de module 'Wegspotters'. Ligt je gemeente in Oost-Vlaanderen dan voorziet de provincie zelfs een flinke ondersteuning

Volledig nieuwsoverzicht